Hoe komt het dat sommige mensen buikpijn krijgen van of bij een moeilijke situatie? Sommige mensen ervaren dit bij het moeten geven van een presentatie, of bij een afspraak die ze het liefst af willen zeggen of de manier waarop mensen met ze omgaan. Ook kan het een bepaalde situatie zijn die, al is het een door je brein geconstrueerde gedachte over deze aanstaande situatie, vooraf al kan zorgen voor een bepaald gedrag bij jezelf. Hoe werkt dit?

De hoofdtaak van ons emotionele brein is: zorgen dat je (over)leeft. Anders gezegd, het zorgt ervoor dat ons energie-budget in balans is. We moeten hiervoor onder andere eten, drinken, slapen, bewegen en meer, wat wij als mensheid inmiddels zien als 'normaal'. Ons lichaam speelt hierin een grote rol en met 'grote' bedoel ik alles wat neerkomt op cruciaal.

Ons emotionele brein is hierin vóór alles super-efficiënt, omdat het wel betere dingen te doen heeft, namelijk op álle gebieden efficiënt zijn. Het is te vergelijken met een computer. Het stuurprogramma, snelkoppelingen op je bureaublad, opgeslagen wachtwoorden in je browser met de niet weg te krijgen cookies. Die zetten het automatische wasprogramma letterlijk startklaar vóórdat je letterlijk denkt en zonder één muisklik.  

Als het gaat om activiteiten, dan kun je je voorstellen dat we bijvoorbeeld toen we kind waren, eerst zaken onder de knie moesten krijgen voordat die zaken automatisch gingen. Zo leren wij als mensheid en door te ervaren, kunnen wij een basis creëren en dit uitbreiden, uitbouwen of houden zoals het is. Bij voetbal een bal schieten kan beginnen met op je gezicht gaan en eindigen met de Champions League-beker in je handen. Daartussen gebeurt een hoop en wie zegt dat je dan succes hebt of 'klaar' bent * Dit staat overigens los van de constructie winnen/verliezen in dit stukje.

De efficiëntie van ons brein werkt voor álles in ons leven. Niet alleen voor het praktische of fysieke deel, vooral ook het mentale deel en lijkt haast op een understatement. De snelkoppelingen worden in ons emotionele brein gemaakt voor zaken die niets te maken hebben met dingen die we doen. Ze worden ook (vaak volautomatisch) ingezet als onze drijvers bij dingen die we denken, voelen en: denken te voelen. Denk bijvoorbeeld aan winnen/verliezen. 

Zodra er sprake is van een disbalans, zal ons lichaam sowieso een signaal afgeven, bijvoorbeeld buikpijn (dit proces heet interoceptie/interoception > de Engelse versie geeft een uitgebreider beeld). Dit kan duiden op een probleem in de energie-budgettering. Er zit iets in het lichaam wat 'niet klopt' en dat kan zorgen voor een gemankeerd leven. Licht tot zwaar, verschillend van persoon en/of situatie. Iedereen heeft recht op zijn eigen proces/problemen, een ieder draagt diens eigen last en diegene ervaart hoe licht of zwaar iets is. Een probleem herschrijven als een 'uitdaging' omdat dat positiever klinkt, kán problemen geven omdat mogelijk het hoofd zich er dan mee bemoeit met een passende constructie in de vorm van een verhaal.

Buikpijn kan ook ontstaan door iets te eten wat helemaal verkeerd valt en ook dan is er sprake van disbalans. Want je lijf zal zich uit de naad moeten werken om het gif uit je lijf te verwijderen. Stel nu eens dat in dit geval jouw brein de koppeling maakt tussen dat wat je hebt gegeten en de buikpijn, dan wordt er een nieuwe (buik)pijn geboren. Een pijn die opspeelt zodra hetzelfde gerecht wordt besproken en/of geroken. Buikpijn vooraf, het werkt op dezelfde manier als de mentale snelkoppelingen.

Op welk levensgebied dit cookie-gedeelte ook speelt, er is, los van dit culinaire voorbeeld, bijna altijd een ander bij betrokken, ook of juist vooraf. Als we uitgaan van het gegeven dat, zonder uitzondering, íedere interactie zorgt voor een relatie, kan er sprake zijn van gedrag dat een oorsprong heeft in de tijd van het vullen van die cookie-doos, de jeugdtijd. Hoe naar de wereld te kijken of niet of iets er tussenin, hoe om te gaan met specifieke emoties of gewoonweg niet, hoe keuzes te maken of niet, hoe opties te creëren of niet en alles er tussenin. De aan ons meegegeven kwesties.

Tenzij er in de jeugd kans is/kansen zijn geweest om wél te mogen ervaren en begrijpen wat er precies gebeurt tijdens een bepaald gevoel en dát meenemen als cookie. Dat kan voor iemand als vrij gaan voelen.

In ieder geval vrijer van die ander en tegelijkertijd vooral vrijer voor jezelf. De zaken die we tijdens het opgroeien meekrijgen, zijn meestal gekoppeld aan personen, situaties, situaties van jou, situaties van die personen, de mix (natuurlijk) en dat komt neer op context. Context van toen, welke op een gegeven moment versmelt met jouw huidige realiteit én huidige context, waardoor alle contexten geleidelijk aan een Christopher Nolan-film (infused with a metaphysical outlook, his films thematise epistemology, existentialism, ethics, the construction of time and the malleable nature of memory and personal identity) kunnen worden. Hm, dit is dan jouw leven. Hm, is dit jouw leven dan? Nogmaals, uitzonderingen daargelaten.

Toch: in je huidige leven komt het voor dat mensen die helemaal niets te maken hebben met je jeugd, iets bij jou triggeren wat rechtstreeks te maken heeft mét je jeugd. Alleen 'draagt' het nu het gezicht van iemand waar je dagelijks mee werkt, iemand die je tegenkomt op straat, iemand uit je team, een familielid of nog dichterbij huis, je partner. Of sinds de uitvinding van de televisie, laat al helemaal staan internet, iemand die je in je hele leven alleen op een scherm of een billboard zult kunnen zien. Of het is iets wat alleen speelt in alle relaties die je ooit hebt gehad, een bepaalde vorm die je meestal 'overkomt' in werksituaties, of vul iets passends in. Patronen. Door de jaren of decennia heen kan dit gedragingen aannemen die ervoor zorgen dat je lijf bij (hardnekkige) triggermomenten in opperste staat van paraatheid wordt gebracht. Wat ten koste kan gaan van je bodybudget en sowieso invloed heeft op je zenuwstelsel, alsof je innerlijke beleving op dat moment niet past bij wie je bent en in de kern klopt dit ook. Dat je kern niet helemaal klopt.

Nog vóór de speen tot ruim in de middelbare school worden we volgestopt met duidingen, terwijl de ervaringen continue zijn. De ervaringen zijn echt, de emoties die hieruit voortkomen óók, zelfs de duidingen zijn echt. Echter kloppen deze betekenissen niet altijd met de werkelijkheid of jouw werkelijkheid. Het kan van iemand anders afkomstig zijn, van een opvoeder (ouder), een andere opvoeder (familie) of nog een andere opvoeder (leraar/coach/trainer). Wiens duiding dan ook, het is niet die van jouzelf. Je kunt zaken zeker wel duiden als kind, echter is dat vaak wel een duiding als kind, met de kennis en ervaring die je op dat moment hebt.

Misschien voel je het aankomen. Dit geeft vrij vaak problemen op latere leeftijd, omdat ons emotionele brein ook dit soort dingen meeneemt in de efficiëntie. Bepaalde ervaringen, emoties en bijbehorende betekenissen worden over vergelijkbare situaties gelegd, gegeneraliseerd, want dat is efficiënt. Ik bedoel super-efficiënt. De context mag je zelf uitzoeken. En dat maakt het eigenlijk soms best comfortabel en best veilig, die snelkoppelingen, wat vrij dubieus oogt. Onze gevoelens zijn wat dat betreft echter een bijzonder iets. Denk maar even terug aan toen je zes of zeven jaar oud was, toen je net de bijdrage voor de hypotheek had gedaan, je eigen brood had gekocht en oh nee toch niet. Want "wiens brood men eet, wiens woord men spreekt" openbaart zich in díe levensfase in de meest le(tter)lijke zin. En als klap op de onvermijdelijke vuurpijl zal ons brein op basis hiervan voorspellen wat we dan weer eens gaan doen. 'Weer'? Omdat het brein zo werkt.

En De Ander? Omdat het brein zo werkt, gekoppeld aan onze geschiedenis als mensheid en de filosofie om een paar zijstraten te noemen, kunnen we zeggen dat De Ander helemaal niet zo anders is, ook al gedragen mensen zich anders dan De Ander. Ik durf wel te zeggen dat 'niet zo anders' (deel van een geheel) in ons mens-ontwerp zit opgesloten als redding. Voor diezelfde mensheid.

* Echt: wíe?